Haiku over verbeelding

Bij de contact en links pagina, in de rechterkolom, bijna helemaal onderaan, is onder de woorden Wandelen en geestelijke begeleiding de volgende site te vinden van Marijn van Zon: www.dezielgaattevoet.nl.

Marijn, die weet dat ik veel gepelgrimeerd heb, heeft me gevraagd of ik, bij zijn twaalf sleutels om te pelgrimeren die hij daarin aanreikt, iets wilde schrijven vanuit mijn eigen ervaring. Ik heb dit gedaan in de vorm van haiku’s*, korte gedichtjes. Op de site van Marijn is ook meer uitleg bij de trefwoorden te vinden in de vorm van proza en gedichten van anderen.

Een haiku is eenvoudig en heel compact. Vaak zit er een natuurgegeven in verwerkt, een verstilde waarneming die symbool staat voor een diepere ervaring.

Een haiku is vanuit verstilling geboren. Om te kunnen voelen wat ermee bedoeld is, zou de lezer zelf stil moeten worden. In de stilte kan herkenning optreden.

De haiku over Verbeelding, met een overdenking.

Verbeelding

De zon en de wolk,

de vorst en de regendrup,

ik ben het toch zelf.

Verbeelding

Als je pelgrimeert word je steeds ontvankelijker voor dingen die je om je heen ziet en die in je normale leven niets bijzonders in je oproepen. Omdat je, al pelgrimerend, op een vrijere manier je dag beleeft, zonder verplichtingen, zonder werk, zonder programma, kunnen dingen of verschijnselen nu ineens opvallen en een eigen leven gaan leiden. Ze prikkelen je fantasie en er ontstaan associaties. Een stromende rivier kan bijvoorbeeld beeld worden van de stroming in jezelf. Als je het beeld van het stromend water op je in laat werken, kan het je verder voeren naar andere gedachten, naar een herinnering, naar een gebeurtenis, naar een diepere dimensie in je leven. De verbeelding, de fantasie doet haar werk. Door de stromende rivier worden er misschien gevoelens in je opgeroepen en kom je dichter bij je eigen verhaal te staan, je eigen geschiedenis. Het water wordt in dat proces meer dan de topografische ligging van een rivier of beekje met een bepaalde naam.

Natuurverschijnselen hebben de eigenschap om je op een gemakkelijke manier toegang te verlenen tot dat andere gebied, dat je via associaties en je verbeelding bereikt. Zo zal een roos in veel mensen gemakkelijk iets meer oproepen dan het weten dat het een prachtige bloem is. Wie zou er niet spontaan ook een symbool in kunnen zien van liefde. De verbeelding doet de rest. Misschien denk je wel aan iemand van wie je ooit een roos hebt gehad. Niet alles roept bij iedereen dezelfde associaties op omdat ieders kennis en ieders persoonlijke geschiedenis anders is. Niet iedereen zal bijvoorbeeld bij het zien van een worm de associatie krijgen met de Bijbeltekst Maar ik ben een worm en geen mens, Psalm 22,7. De fantasie en het voorstellingsvermogen zullen bij iemand die de tekst niet kent misschien wel een heel andere kant uitgaan. Misschien denkt die persoon wel aan tuinieren en aan het feit dat het goed voor de grond is als er veel wormen in rondkruipen of gaan de gedachten uit naar de pikkende merels die zo’n lekkere hapjes wel lusten. De ene persoon zal dus bijvoorbeeld in de eigen tuin zitten, terwijl een ander met zijn gedachten en voorstellingsvermogen terechtkomt bij Gods mateloze vernedering.

De grote natuurelementen, zoals zon, wind en regen, zijn als voorafbeelding voor bijna iedereen herkenbaar: De zon is stralend en ik kan wel dansen, ik lach tegen iedereen, maak een praatje en voel me happy. Een andere keer: de dagenlange intense regen heeft me helemaal doorweekt, mijn schoenen soppen, ik kan mijn sokken wel uitwringen ondanks alle maatregelen die ik genomen heb om me te beschermen. De weg is eindeloos en ik vind het niet leuk meer. Waar doe ik het allemaal voor? Ik voel me neerslachtig. Of: bij sterke tegenwind komen er herinneringen boven van tegenwerking die ik in mijn leven ondervonden heb. Een tegenwerking die me confronteert met het me niet begrepen voelen. Bij het vroeg vertrekken in de morgen kan het soms zo koud zijn dat ik innerlijk ook bevries, dat mijn gevoelens stollen, dat mijn opgewektheid die ik van nature heb, in de ijskast ligt. En als de bliksem flitst en het dondert tussen de bergen, dan komen er beelden uit de Bijbel bij me boven. In verhalen gaat het verschijnen van God nogal eens gepaard met natuurgeweld. (Ook trouwens met het tegendeel. Ik denk aan het verhaal van Elia, die God juist niet ervoer in de krachtige wind, noch in de aardbeving of het vuur, maar in de zachte koelte.)

De haiku Verbeelding ontstond vanuit het samenvallen van mijn ervaring met een gegeven uit de natuur. Ik werd zelf die zon, de wolk, de vorst, de regendrup.

Bepalende beelden of onafhankelijk van beelden?

We kunnen met iets wat ons treft verder fantaseren. We kunnen erdoor beïnvloed worden, maar we kunnen er ook aan voorbijgaan.

Over het algemeen laat ik mijn stemmingen niet te zeer bepalen door het weer. Ik wil zelf de ‘baas’ zijn over mijn planning en ook over mijn gevoelens. Als ik als pelgrim onderweg ben, help ik mijzelf niet door met alle weersomstandigheden te wisselen van stemming en mijn plannen daarop aan te passen.

DSC_0786b (Large)

Pelgrims op een langeafstandspad gaan elke dag verder, ongeacht het weer. Zo hoorde ik van een Franse pelgrim de uitspraak:

La pluie du matin
n’arrête pas le pèlerin.

Letterlijk: ‘De ochtendregen houdt de pelgrim niet tegen’. Een pelgrim vertrekt áltijd, weer of geen weer. Het doel trekt zodanig dat de omstandigheden bijkomstig zijn.

Dat neemt niet weg dat het weer toch invloed op de stemming kan hebben, al is het misschien zelfs omgekeerd van datgene wat bijvoorbeeld de regen normaliter oproept.

Als het triest weer is, kan ik me soms juist heel vrolijk voelen omdat ik ertegen kan en omdat ik het weer als een uitdaging ervaar, een uitdaging die ik graag aanneem. En staat er een supersterke wind dan roept de zin om ertegen op te boksen geen moedeloosheid op, maar juist strijdlust: wie is er sterker, ik of jij? En als mijn handen tintelen van de kou, zal ik er alles aan doen om me er niet aan te storen: wanten aan of zakken waarin mijn handen zich bergen, bewegingen maken, wrijven, flink doorlopen.

Mijn ervaring en de jouwe

Hierboven zei ik dat de zon, de wind of de regen niet altijd dezelfde gevoelens oproepen. Wat er opgeroepen wordt en hoe het in ieder mens een eigen leven gaat leiden, welke associaties er opkomen en waar de fantasie ons heenvoert, hangt van veel dingen af. Wie zou iets kunnen en willen vertellen over de plekjes waar de verbeelding je heengevoerd heeft? En misschien zelfs wel wat het met je leven gedaan heeft!

Zo vertelde ik zelf over de worm. Ik werk regelmatig in de tuin en zie daar veel wormen. Niet elke worm brengt me bij het psalmvers, maar vaak gebeurt het ook wel. Het beeld van de worm en de tekst vallen regelmatig samen. Ze verplaatsen mijn simpele tuinarbeid naar een heel ander gebied. Zou je dit niet kunnen zien als een pelgrimage van de geest, de werking van de grote Geest?

2005_0305Zeeland0118

Zelf een haiku maken

Heb je al eens geprobeerd om zelf een haiku te maken? Een haiku maken is niet allereerst een telwerkje, vijf lettergrepen, zeven lettergrepen, vijf lettergrepen, nee, het is in de eerste plaats een weergave van een intense ervaring van verbondenheid. Een drie-regelig vers waarin de niet uitgesproken woorden gaan spreken.

Ricky Rieter

* De haiku is een, van oorsprong, Japanse dichtvorm. Deze vorm wordt in Japan al vijf eeuwen gebruikt en begint nu langzamerhand in het Westen ook meer terrein te winnen. De haiku is aan een vaste opbouw gebonden: drie regels, met respectievelijk vijf, zeven en vijf lettergrepen. In deze zeventien lettergrepen wordt een oerervaring weergegeven. Vaak gebruikt men een beeld uit de natuur om een innerlijke stemming uit te drukken. Een kenmerk van de haiku is de beknoptheid. Er wordt in weinig woorden veel gezegd. Dit zonder iets uit te leggen. Het beeld zelf moet spreken. Je moet een haiku ‘proeven’, lezen en herlezen. Proeven zoals je bijvoorbeeld een glas wijn proeft of een fijn gerecht.

Reacties

Reacties kun je sturen naar info@stilleretraites.nl, om op deze manier je ervaringen te delen met anderen. We horen graag wat van jullie. Onze site wil een site zijn waarin we het liefst in communicatie staan met onze bezoekers.