Haiku’s over vertrouwen

Bij de contact en links pagina, bijna helemaal onderaan, is onder de woorden Wandelen en geestelijke begeleiding de volgende site te vinden van Marijn van Zon: www.dezielgaattevoet.nl.

Marijn, die weet dat ik veel gepelgrimeerd heb, heeft me gevraagd of ik, bij zijn twaalf sleutels om te pelgrimeren die hij daarin aanreikt, iets wilde schrijven vanuit mijn eigen ervaring. Ik heb dit gedaan in de vorm van haiku’s*, korte gedichtjes. Op de site van Marijn is ook meer uitleg bij de trefwoorden te vinden in de vorm van proza en gedichten van anderen.

Een haiku is eenvoudig en heel compact. Vaak zit er een natuurgegeven in verwerkt, een verstilde waarneming die symbool staat voor een diepere ervaring.

Een haiku is vanuit verstilling geboren. Om te kunnen voelen wat ermee bedoeld is, zou de lezer zelf stil moeten worden. In de stilte kan herkenning optreden.

 

De haiku over Vertrouwen, met een overdenking.

boog van belofte

Vertrouwen

Wat kan me deren?

Niets zal me kunnen kwetsen,

ik word toch bemind!

Vertrouwen

Vertrouwen is een grote kracht in het leven. Zonder vertrouwen worden we teruggeworpen op onszelf, op onze leegte en op onze angsten. Ieder mens maakt periodes door waarin de angst hem of haar overvallen kan. Angst is altijd een ongenode gast.

Er zijn legio soorten angst:
Angst om ziek te worden, of angst voor de dood,
om vrienden of zelfs de geliefde te verliezen,
om het werk niet aan te kunnen, of de baan kwijt te raken,
om gekwetst of veroordeeld te worden,
om gevangen te zitten in eigen karaktereigenschappen,
om geen echt thuis meer te hebben,
om alleen achter te blijven,
om de zin van het leven niet meer te zien,
om door twijfels overmand te worden,
om bedrogen te worden,
om geldgebrek te hebben,
om niet geaccepteerd en gerespecteerd te worden,
enzovoort.

Maar tegenover elke angst kan vertrouwen staan. Vertrouwen is de tegenpool van angst. Ooit, een vijftig jaar geleden, las ik bij Jesaja de tekst: ‘Vertrouwt ge het niet, dan houdt ge het niet’, Jesaja 7,9b. Het is uit de Petrus Canisiusvertaling (de eerste volledige druk hiervan verscheen in 1939). Aan die tekst gaf ik een positieve draai: ‘Vertrouw je het wel, dan hou je het wel’. Het vertrouwen heeft me in alle moeilijke periodes van mijn leven geholpen om te overwinnen wat er overwonnen moest worden. Het is mijn ervaring dat er Eén is die ons vertrouwen nooit zal beschamen.

In de Nieuwe Bijbelvertaling staat het als volgt: ‘Alleen als jullie vertrouwen hebben, houden jullie stand.’ Als je de Bijbel erop naleest, zul je vaak vertrouwenwekkende woorden tegenkomen. Vertrouwen verruimt de ziel, maakt open; angst daarentegen benauwt en vernauwt lichaam en geest.

Zo simpel is het niet

Als je de zin ‘Vertrouw je het niet, dan hou je het niet’ in de positieve omkering gaat gebruiken zou je dit als een trucje kunnen beleven: vertrouw maar en het komt wel goed. Zo simpel is het in werkelijkheid natuurlijk nooit. Om te leren vertrouwen moet je soms een hele weg afleggen. Dit proces gaat allerminst vanzelf. Het leren vertrouwen is een oefening die pas in de eindeloze herhaling vruchtbaar wordt. Door te oefenen word je er sterker in. Vergelijk het met sporten, musiceren, wandelen, schilderen.

Een volgende stap

Al oefen je nog zoveel, het kan toch gebeuren dat je vertrouwen niet groter wordt. Het wil maar niet lukken. Betekent dat ‘einde verhaal’? Toch niet. Om vertrouwen kun je vragen, juist als het vertrouwen je ontbreekt. De basis van het vertrouwen is de Ene, in wiens liefde je probeert te geloven, ongeacht je verdiensten. Diep in je kan er na verloop van tijd of op een onverwacht moment een innerlijk weten ontstaan dat Hij je nooit in de steek zal laten. Dit weten kan groeien doordat je telkens maar weer vraagt om de gave van het vertrouwen. Het is een geschenk.

Als we in de Bijbel nalezen wat er gebeurt op momenten dat het vertrouwen op de proef wordt gesteld, dan wordt er vaak een terugblik gegeven op een moeilijke tijd uit het verleden. Eerder al, zelfs heel vaak, is het volk door de moeilijke periode heen gekomen, waarom zou dat nu niet opnieuw kunnen gebeuren. Het is de functie van het verhalen vertellen dat je daardoor bemoedigd wordt. Ook in de psalmen kom je die terugblik, ter bemoediging, herhaaldelijk tegen. Een voorbeeld:

U laat me mijn ogen niet sluiten,
van onrust vind ik geen woorden,
ik zie terug op voorbije tijden,
op de dagen en jaren van vroeger,
bij nacht denk ik aan mijn spel op de snaren,
mijn hart zoekt, mijn geest vraagt:
zou de Heer voor eeuwig verstoten,
zou hij niet langer liefhebben?
Is zijn trouw voorgoed verdwenen,
zijn woord voor eens en altijd verstomd?

Psalm 77,5-7

Volop twijfel beleeft de psalmist in zijn huidige situatie, maar hij is niet vergeten dat het ooit anders was, dat er tijden waren waarin hij gemusiceerd heeft. Wat verderop in de psalm zegt hij:

Ik denk terug aan de daden van de HEER –
ja, ik denk aan uw wonderen van vroeger,
overweeg elk van uw werken
en houd in gedachten uw grote daden.

Psalm 77, 12-13

In vers 15a zegt de psalmist:

U bent de God die wonderen doet…

De psalm eindigt met de erkenning dat God zijn volk als een kudde geleid heeft door de hand van Mozes en Aäron. De geschiedenis van Gods volk heeft de psalmist geholpen om ook in zijn huidige situatie te geloven dat hij geleid zal worden.

Terugblik op eigen leven

Als je terugkijkt op je eigen leven, dan zijn er misschien wel bemoedigende voorbeelden te over, waarin het beproefde vertrouwen uiteindelijk vruchten heeft afgeworpen. Je het verleden herinneren (weer te binnen brengen) kan helpen op momenten waarop je het helemaal niet meer ziet zitten. De goede herinneringen zijn als lichtjes in de nacht. Het is nog donker, maar niet totaal. Je hebt een dergelijke ervaring eerder meegemaakt en je kwam erdoor!

In de Bijbel staat vaak dat God trouw is. Het is een heel simpele, maar troostende gedachte. Hij laat zijn schepping niet los, Hij laat jou niet los. Hij is verweven met je diepste kern en kent je beter dan jij jezelf kent. Hij is de Liefde zelf, in feite kan niets je deren omdat je bemind wordt.

Geleidelijk mag je misschien gaan voelen dat je inderdaad onkwetsbaar bent omdat je bemind wordt. Je bemind weten, of voelen, is de basis van het groeiend vertrouwen.

Pelgrimeren en vertrouwen

Iemand die op pelgrimage gaat begint meestal met een groot enthousiasme. Het verlangen en het vuur van de pelgrim zijn de drijfveren. Enige tijd kan alles voorspoedig gaan, maar er zal een moment komen waarop dat vuur verworden is tot een klein kooltje dat nog net een puntje licht draagt. Misschien hebben de regenbuien het vuur gedoofd, mogelijk zijn er lichamelijke ongemakken die bijna niet meer te dragen zijn. Of je moet vaak ondervinden dat de beloofde winkels maar niet willen komen of altijd gesloten zijn als je door de betreffende plaats komt. Of je wordt gehinderd door iemand die jou zit te claimen en die meer beroep op je doet dan je lief is. Of je komt terecht in een lawaaierig clubje waarin de pelgrimsmentaliteit zoek is. Of je hebt vreselijke heimwee. Misschien is er thuis een ernstig zieke en moet je eerder terug. Deze en nog veel andere voorbeelden kunnen dat enthousiasme van het eerste begin aardig temperen. Het kan je overkomen dat je denkt: waar ben ik aan begonnen? Je gaat twijfelen aan de zin…

Al deze momenten zijn unieke kansen voor het vertrouwen. Je kunt het vuurtje uit laten gaan en gedesillusioneerd naar huis gaan – waarom ook niet, je hoeft immers van niemand te gaan – maar deze voorbeelden en de niet genoemde zijn tegelijkertijd een uitdaging om te kijken hoe je het vuurtje weer aan het branden kunt kijken. Er zijn legio mogelijkheden. Misschien een gesprek met iemand die jou waarneemt en de ervaring herkent… Ik herinner me dat ikzelf ook meerdere keren zo’n moment had. Op een keer liep ik, na het avondeten, op met een bevriend Duits echtpaar. Eigenlijk wilde ik niet meer. Zij gingen een kerk bezoeken en ik bleef buiten op een muurtje zitten. Kunst zou er te zien zijn in die kerk, ik had er geen behoefte aan, ik wilde niets meer, niets. Toen ik alleen was kwamen de tranen. Verlossend waren die…, en toen ik ze echt had laten stromen totdat ze op waren, bleek dat de tranen mijn gemoed rust hadden gebracht en dat er een zachte, prille kiem van vertrouwen opnieuw in me ontstaan was. Ik kon weer verder. De lucht was opgeklaard zonder dat ik er iets voor deed. Ik had alleen mijn tranen laten stromen. Daarvoor in de plaats was er een gevoel van vrede en veiligheid in me ontstaan en van ‘ten diepste bemind te worden’.

Onze persoonlijke weg

Misschien is er iemand die op deze website iets wil vertellen over het geplaagd worden door niet te overwinnen angsten, of over ervaringen met het geduld waarmee je alles kunt overwinnen, of over het vertrouwen dat beproefd werd. Misschien over de groei in vertrouwen en de innerlijke zekerheid die in de plaats kwam van alle ellende.

Natuurlijk zijn die concrete pelgrimservaringen niet voorbehouden aan de mensen die met de fiets of te voet een pelgrimage maken. Elk leven is een pelgrimsweg en in elk leven hebben we die weg te veroveren. Enerzijds is de weg een geschenk, maar anderzijds moeten we er soms ook wel heel hard voor werken.

Reacties kunnen naamloos, of met vermelding van naam of letter, al of niet voor de pagina ‘Reacties op pelgrimeren’ naar ons gemaild worden: info@stilleretraites.nl.

Ricky Rieter

* De haiku is een, van oorsprong, Japanse dichtvorm. Deze vorm wordt in Japan al vijf eeuwen gebruikt en begint nu langzamerhand in het Westen ook meer terrein te winnen. De haiku is aan een vaste opbouw gebonden: drie regels, met respectievelijk vijf, zeven en vijf lettergrepen. In deze zeventien lettergrepen wordt een oerervaring weergegeven. Vaak gebruikt men een beeld uit de natuur om een innerlijke stemming uit te drukken. Een kenmerk van de haiku is de beknoptheid. Er wordt in weinig woorden veel gezegd. Dit zonder iets uit te leggen. Het beeld zelf moet spreken. Je moet een haiku ‘proeven’, lezen en herlezen. Proeven zoals je bijvoorbeeld een glas wijn proeft of een fijn gerecht.