Petrus en Paulus

Kostbaarder dan goud

Op 29 juni wordt het feest van Petrus en Paulus gevierd. Met bijna alle feesten van heiligen betreft de feestdag niet de geboortedag, maar de sterfdag. Deze dag is het begin van hun voltooiing. Toch zijn Petrus en Paulus waarschijnlijk niet tegelijkertijd gestorven. Waarom worden ze dan samen toch op één dag gevierd? Volgens de oudste feestkalender, uit 354, zouden op 29 juni de relieken van Petrus en Paulus heimelijk naar de catacomben zijn gebracht omdat keizer Valerianus de christelijke begraafplaatsen wilde vernietigen. Vanaf toen werd die dag dé gedenkdag.

Onder één noemer

Petrus en Paulus staan op de ikoon gebroederlijk naast elkaar. Ze hadden ook veel gemeenschappelijk, maar leefden op verschillende plaatsen, strijdend en werkend voor hetzelfde doel: de verkondiging van het heil dat door Jezus’ sterven en verrijzen de mensheid ten deel was gevallen. Dit was hetgeen hen bond, hoe ver van elkaar hun werkterreinen ook lagen (vooral Paulus heeft veel zendingsreizen gemaakt).

Ze zijn beiden apostel, al hoorde Paulus niet bij de twaalf apostelen die Jezus uitgekozen had. Pas enkele jaren na Jezus’ dood wordt Saulus’ naam voor het eerst genoemd (Saulus is de oorspronkelijke naam van Paulus). En in het geheel niet als apostel. Integendeel. Onder de joden is er veel argwaan, jaloezie en haat tegen de mensen met de nieuwe leer. Als Stefanus erg succesvol optreedt, krijgt hij veel tegenstand uit joodse kring; het gaat zo ver dat hij gestenigd wordt:

Ze dreven hem [Stefanus] de stad uit om hem te stenigen. De getuigen gaven hun mantel in bewaring bij een jongeman die Saulus heette. Terwijl Stefanus gestenigd werd, riep hij uit: ‘Heer Jezus, ontvang mijn geest.’ Hij viel op zijn knieën en riep luidkeels: ‘Heer, reken hun deze zonde niet aan!’ En na deze woorden stierf hij. Saulus keurde de moord op hem goed. (De handelingen van de apostelen 7,58-60).

Saulus keurde de moord op Stefanus goed. Hij was vurig in zijn verzet tegen ieder die geloofde in Jezus en in de boodschap die hij gebracht had. Saulus blijft zijn agressie tegen de christenen voeden. Hij is van plan om in Damascus de ‘aanhangers van de Weg’ gevangen te nemen en naar Jeruzalem te voeren. Om dat te mogen doen vraagt hij de hogepriester om aanbevelingsbrieven. En dan gebeurt er iets wonderlijks. De man die de ‘aanhangers van de Weg’ hevig vervolgt, wordt op de weg naar Damascus tot in het diepst van zijn wezen aangeraakt door een lichtende ervaring die hem van het ene ogenblik op het andere innerlijk honderdtachtig graden doet omkeren. We lezen dit verhaal in Handelingen 9,1-31 (en ook nog in 22,3-21 én in 26,9-20). Van kerkvervolger werd hij de grote verkondiger die ver over de landsgrenzen rondtrekt om het blijde nieuws uit te dragen aan wie dan ook, zonder onderscheid, ook aan de heidenen. Veel mensen wint hij voor het geloof, maar altijd is er ook weerstand en vervolging, bedreiging en gevangenschap.

petrusenpaulus-nieuw

Paulus, apostel van het ‘tweede’ uur

Al hoorde Saulus/Paulus niet bij de twaalf door Jezus uitgekozen apostelen, hij voelt zichzelf zeer zeker apostel. Wij lezen dit in de aanhef van meerdere brieven die hij naar de jonge christelijke gemeenten schreef. Zo schrijft hij in zijn brief aan de Galaten: Van Paulus, een apostel die niet is aangesteld of gezonden door mensen, maar door Jezus Christus en God, de Vader, die Christus uit de dood heeft opgewekt (Galaten 1,1). Wel is hij er zich van bewust dat het puur genade is, zo lezen we onder andere in de eerste brief aan de Korintiërs: Pas op het laatst is hij [de verrezen Christus] ook aan mij verschenen, aan het misbaksel dat ik was. Want ik ben de minste van de apostelen, ik ben de naam apostel niet waard omdat ik Gods gemeente heb vervolgd. Alleen dankzij zijn genade ben ik wat ik ben (1 Korintiërs 15,8-10a).

Simon Petrus

Simon Petrus is de aanvoerder van de twaalf door Jezus uitgekozen apostelen. Samen met Johannes en Jakobus neemt hij, al tijdens de tijd dat ze met Jezus optrekken, een speciale positie in. En Jezus geeft hem de sleutels van ‘het koninkrijk van de hemel’:
Toen vroeg hij [Jezus] hun: ‘En wie ben ik volgens jullie?’ ‘U bent de messias, de Zoon van de levende God,’ antwoordde Simon Petrus. Daarop zei Jezus tegen hem: ‘Gelukkig ben je, Simon Barjona, want dit is je niet door mensen van vlees en bloed geopenbaard, maar door mijn Vader in de hemel. En ik zeg je: jij bent Petrus, de rots waarop ik mijn kerk zal bouwen, en de poorten van het dodenrijk zullen haar niet kunnen overweldigen. Ik zal je de sleutels van het koninkrijk van de hemel geven…’ (Matteüs 16,15-19a).

Wat hen verbindt

Petrus en Paulus hebben ieder hun eigen werkterrein. Drie jaar na de bekering van Paulus hebben ze elkaar pas ontmoet, volgens Paulus’ Brief aan de Galaten, 1,18. Daarna zitten er veertien jaar tussen voordat ze elkaar opnieuw zien en spreken (Galaten 2,1). Letterlijk zijn ze niet met elkaar opgetrokken, en ook in de diepere zin waren ze het niet altijd met elkaar eens. Er is zelfs sprake van een conflictueuze situatie. Dat is nu echter niet het onderwerp van de overweging. Wel wat hen verbindt.

Wat hen verbindt, dragen ze op de ikoon niet alleen in hun beider handen, maar ook op hun hart: het Woord. Zowel het Woord uit het Eerste Testament, in de vorm van een boekrol (Petrus), als het aanvullende Woord, dat nog niet of nauwelijks geschreven was, uit het Nieuwe Testament, in de vorm van een boek (Paulus). De ikoonschilder wil met de boekrol en het boek in de handen van Petrus en Paulus uitdrukking geven aan hetgeen hen bezielt. Kijkend naar de ikoon zie je dat deze twee grote figuren vastberaden zijn om hun leven te geven voor de verwerkelijking van wat er in deze kostbare voorwerpen geschreven staat. Wat ze in hun handen dragen, daar geloven ze in, allebei. Het is niet zomaar een rol, zomaar een boek. Het is het kostbaarste wat er bestaat:

Ze [de voorschriften] zijn begeerlijker dan goud, dan fijn goud in overvloed… lezen we in psalm 19, vers 11a.
En psalm 119, vers 127 zegt het als volgt: Maar ik, ik heb uw geboden lief, meer dan goud, dan zuiver goud.In Handelingen laat Lucas Paulus zeggen dat we van goddelijke afkomst zijn: Maar als wij dan uit God voortkomen, mogen we niet denken dat het goddelijke gelijk is aan een beeld van goud of zilver of steen, het werk van een ambachtsman, door mensen bedacht (Handelingen 17,29).
In de eerste brief van Petrus lezen we over de vreugde ondanks de beproevingen: Zo kan de echtheid blijken van uw geloof – zoveel kostbaarder dan vergankelijk goud, dat toch ook in het vuur wordt getoetst – en zo verwerft u lof, eer en roem wanneer Jezus Christus zich zal openbaren’ (1 Petrus 1,7).

Petrus en Paulus zijn twee bevlogen mensen die zich geroepen weten dit allerkostbaarste dat ze in hun leven hebben mogen ontvangen, uit te dragen, ieder naar de eigen roeping, ieder naar de eigen mogelijkheden. Deze boodschap dragen ze uit. Ze is onafhankelijk van menselijke botsingen, die in geen enkel samenwerkingsverband te vermijden zijn.

Het gaat om de boodschap van heil, van verlossing, van bevrijding. Niet alleen voor een klein kringetje, maar wereldwijd ‘tot aan de grenzen van de aarde’, voor ieder mens die ernaar op zoek is, dwars door alle verschillen heen.

Onze tijd

Petrus en Paulus leefden in een tijd waarin er weinig tolerantie was. Dat hebben we onder andere aan het gedrag van de jonge Saulus gezien. Hij heeft de ‘aanhangers van de Weg’ vervolgd. Later, na zijn bekering ondervond hij op de plaatsen waar hij preekte zelf ook veel weerstand. Dat weerhield hem niet om de blijde boodschap te verspreiden, overal waar hij kwam, bij joden, niet-joden, heidenen…
Het werd voor beide mannen een zoektocht om precies te weten hoe ze in bepaalde gevallen moesten handelen De kwestie van de besnijdenis vroeg veel aandacht. Ook de joodse wetten rond het nuttigen van bepaalde spijzen riepen verschillende meningen op. Petrus en Paulus moesten daarover in gesprek gaan met elkaar en met de gemeenschap.

Als je naar onze tijd kijkt, doen zich andere problemen voor. Ook nu zijn er veel verschillende opvattingen binnen de geestelijke stromingen. Wel is er een steeds grotere openheid en luisterbereidheid aan het groeien. Je ziet dit bijvoorbeeld in de contacten tussen de moslims, christenen en joden. Net zomin als toen kunnen de verschillende wijzen van beleven in één identieke vorm gegoten worden.

Werk van de Geest

Ondanks moeilijkheden in de tijd van Petrus en Paulus heeft de Kerk de eeuwen door toch steeds meer gestalte gekregen. De groei van de Kerk is niet alleen en niet allereerst afhankelijk geweest van de vaardigheden van Petrus, Paulus en andere verkondigers. De Geest werkt door zwakke mensen heen. Dat is bemoedigend voor ons, als wij geconfronteerd worden met onze eigen fouten en onmacht. Petrus en Paulus hebben zich geheel ingezet voor de verkondiging. Ze werden daartoe geroepen en ze werden daarin begeleid, niet door een therapeut, maar door de Geest zelf. De Geest die, onzichtbaar misschien, maar werkelijk, ook óns begeleiden wil naar de vervulling van ónze persoonlijke roeping. Om te ontdekken wat die roeping is zouden we, net als Petrus en Paulus, kunnen kijken wat ons zozeer ter harte gaat dat we er alles voor over willen hebben. Iets wat, als we diep in ons hart kijken, kostbaarder is dan goud.

Petrus en Paulus hebben hun leven ervoor gegeven!

Over beide grote figuren die in de jaren na Jezus’ dood zich volledig ingezet hebben, kunnen we lezen in het Nieuwe Testament. Over het wedervaren van Petrus in de vier evangeliën en De handelingen van de apostelen. Over de geschiedenis van Paulus kunnen we lezen in De handelingen van de apostelen en in zijn brieven.

Ricky Rieter

Dit artikel verscheen eerder in beknoptere vorm in Eikonikon, een ikonentijdschrift (nummer 88, 15e jaargang). Zie ook: www.eikonikon.nl.

Boeken

Er zijn in de loop der tijden heel veel boeken over Paulus geschreven, veel meer dan over Petrus. Wie zich ervoor interesseert kan te rade gaan bij oudere boeken en bij nieuw verschenen boeken.

In 1978 verscheen het boek van Lucas Grollenberg Die moeilijke Paulus, uitgeverij Ten Have. Het beleefde veel herdrukken. ISBN 90 259 4133 8

Een ander geschikt boek is: C.J.den Heyer, Paulus, Man van twee werelden, uitgeverij Meinema 1998, ISBN 90 211 3706 2

Enkele recenter uitgekomen boeken zijn:

R. Hoet, De weg van Paulus, leven en brieven van de Apostel der volkeren, uitgeverij Lannoo 2007, ISBN 978 90 209 7833 9

Anselm Grün, Paulus, Ervaring als kern van het christelijk geloof, uitgeverij Ten Have 2008, ISBN 978 90 259 5928 9

Cor Sinnema en Geert Hüsstege, Was getekend: Paulus, Katholieke Vereniging voor Oecumene, in samenwerking met de Abdij van Berne 2009, ISBN 978 90 897 2014 6

Patrick Chatelion Counet, Genie of misgeboorte? Zeven vooroordelen over de apostel Paulus KBS ’s Hertogenbosch 2009, ISBN 978 90 6173 138 2