Gelukkig zij die zich arm weten voor God

 

De rijkdom van de armoede

Lezing van de dag: Matteüs 5, 1-6

Bij het thema van vandaag hebben we een tekst gekozen uit de eerste brief van Clara van Assisi aan Agnes van Praag, een rijke koningsdochter die in de voetsporen van Franciscus en Clara wilde lopen, samen met andere jonge vrouwen. Clara is al twintig jaar in San Damiano. Agnes is pas achttien jaar.
Clara is vol van het ideaal van de armoede. Ze heeft er veel over nagedacht. Niet de armoede als zodanig, maar de armoede als navolging van Christus die arm was van kribbe tot kruis.
In de volgende tekst bezingt Clara deze armoede, die ze al zoveel jaren als grote rijkdom ervaren heeft:

15 O zalige armoede:
aan wie haar liefhebben en omhelzen,
geeft zij eeuwigdurende rijkdom.
16 O heilige armoede:
aan wie haar bezitten en naar haar verlangen,
belooft God het rijk der hemelen
(vgl. Matteüs 5,3)
en schenkt Hij zonder twijfel
de eeuwige glorie en het zalige leven.
17 O liefdevolle armoede:
de Heer Jezus Christus,
die regeerde en nog steeds regeert over hemel en aarde
en die sprak en het was er.
(Psalmen 33,9; 148,5)
heeft zich gewaardigd haar boven alles te omhelzen.vos
18 De vossen immers, zegt Hij, hebben holen
en de vogels van de hemel nesten
maar de Mensenzoon, Christus,
heeft niets waar Hij zijn hoofd neer kan leggen.
(vgl. Matteüs 8,20)
Maar Hij boog het hoofd en gaf de geest.
(Johannes 19,30)
19 De Heer die zo groot en machtig is,
wilde in de maagdelijke schoot komen
en veracht, behoeftig en arm in de wereld verschijnen,
20 opdat de mensen, die zo arm en behoeftig waren
en die zo’n grote behoefte hadden aan hemels voedsel,
in Hem rijk zouden worden gemaakt
door het bezit van het rijk der hemelen.
(vgl. 2 Korintiërs 8,9)

Meditatie

Probeer de tekst te langzaam te lezen en op je in te laten werken.
Word stil bij een woord dat je raakt. Pauzeer erbij. Niet lezen om het gedaan te hebben, maar lezen vanuit een openheid om je te laten raken. Dat vraagt om een diepe stilte, om pauzes, om herlezen, om proeven en smaken.
Misschien werkt het anders bij jou. Mogelijk kun je niet overweg met het taalgebruik, of je vindt Clara te enthousiast. Probeer boven het taalgebruik te staan en te voelen wat Clara ten diepste bedoelt. Stel jezelf open voor datgene wat er voor jou als uitnodiging in zit. Jij bent jij, en je hoeft niet als Clara te zijn.

Ricky

Zout, licht

Lezingen van de dag: 2 Korintiërs 1,18-22 / Matteüs 5,13-14

In Matteüs 5,13-14 zegt Jezus tegen zijn leerlingen dat ze het zout van de aarde en het licht van de wereld zijn. Niet dat ze het moeten zijn – ze zijn het al. Juist omdat ze alles wat ze zelf hadden, losgelaten hebben, en zich verbonden hebben met Jezus.

De ‘aarde’ en de ‘wereld’ zijn de mensen. Wij mensen hebben zout en licht nodig om te kunnen leven. Ook voor ons geestelijk leven hebben we zout en licht nodig. Ieder die arm is van zichzelf en met Jezus verbonden is, is zout en licht voor andere mensen.

Franciscus is zich ervan bewust dat hij en zijn broeders ten dienste van de wereld staan. Hij schrijft bijvoorbeeld in de Regel van 1221 (hoofdstuk 14):

1 Wanneer de broeders door de wereld gaan,
mogen zij voor onderweg niets meenemen,
geen beurs, geen reistas,
geen brood, geen geld en geen stok.
(vgl. Matteüs 10,9-10)
2 En in ieder huis dat zij binnengaan,
zeggen zij eerst: ‘Vrede voor dit huis.’
(vgl. Matteüs 10,13)
3 En zolang zij in hetzelfde huis blijven,
mogen zij eten en drinken wat die mensen in huis hebben.
4 Zij mogen zich niet verzetten tegen wie hun kwaad doen,
maar ze moeten wie hen op de ene wang slaat,
ook de andere toekeren.
5 En ze mogen wie hun het bovenkleed afneemt
ook hun onderkleed niet weigeren.
(Matteüs 5,40)
6 Ze moeten geven aan ieder die hun iets vraagt
en mogen niet terugvragen van wie hun iets afneemt.
(Matteüs 5,42)

licht

Meditatie-mogelijkheden:

Voel je vrij om op je eigen manier te mediteren. Hier volgen slechts enkele wenken; ze zullen voor de een hanteerbaar zijn, voor de ander niet.

– Lees deze tekst enkele keren. Lees eventueel Matteüs 5,13-14 of de Matteüsteksten waarop Franciscus zinspeelt: Matteüs 10,9-13; Matteüs 5,40-42. Lees niet te veel; neem één tekst en ga dan in de diepte.

– Hoe raakt deze tekst je? Voel je bij bepaalde gedeelten kracht, bemoediging, zout, licht? Of voel je juist een afkeer? Probeer op te schrijven wat deze woorden je doen. Probeer het tegen God te zeggen.

– Wees stil en luister. Misschien komt er een woord naar boven; je kunt het opschrijven. Schrijf ook op wat dat woord je weer doet; probeer het weer tegen God te zeggen. Misschien vallen alle woorden weg en ben je in alle eenvoud bij God.

Jan

Een stap verder

Lezingen van de dag: 2 Korintiërs 3,4-11 / Matteüs 5,7-19

(Lees eerst 2 Korintiërs 3,4-11)

In de Schriftlezingen van vandaag lijkt het erop dat we met tegenstellingen te maken hebben. De tegenstelling van dood en leven. Elke tegenstelling vraagt als het ware om een oplossing, want we zijn tot eenheid geroepen.

Toen de Tora, de Wet van Mozes, gegeven werd op de Sinaï, heeft het volk Israël die Wet aanvaard als een geschenk, een hulpmiddel om beter te kunnen leven, een handleiding. Het volk was er blij mee. Maar later is datzelfde volk de Wet boven het leven gaan stellen. De verhoudingen werden omgedraaid. De vervulling van alle regeltjes werd hoofddoel. Zo was de Wet niet bedoeld. De Wet bracht op deze manier de ‘dood’. Het volk moest zich toen opnieuw omkeren en weer leren kijken naar de originele bedoeling ervan. En de bedoeling was LEVEN.

‘Want de letter doodt, maar de Geest maakt levend’, lezen we in de tweede brief aan de Korintiërs. Het is de Geest die leven kan brengen, daar waar de dood is binnengeslopen. Dat is de weg die ieder mens te gaan heeft, dat is de stap naar verder: ons openstellen voor de Geest.

Franciscus haalt in zijn zevende Wijsheidsspreuk (vroeger Vermaning genoemd) de tekst over dit onderwerp uit de tweede brief van Paulus aan de Korintiërs aan:

1 De apostel zegt: ‘De letter doodt, maar de Geest maakt levend.’ (2 Korintiërs 3,6)
2 Dood door de letter zijn zij
die slechts de woorden willen kennen
om tussen de mensen als wijzer te kunnen doorgaan
en grote rijkdom te verwerven,
die ze dan uitdelen aan hun verwanten en vrienden.
3 En dood door de letter zijn die religieuzen
die de Geest van de Heilige Schrift niet willen volgen,
maar er vooral op uit zijn
alleen maar de woorden ervan te kennen
en aan anderen uit te leggen.
4 Levend gemaakt door de Geest van de Heilige Schrift zijn zij
die iedere letter die ze kennen of willen kennen,
niet aan zichzelf toeschrijven,
maar deze door woord en voorbeeld
aan de allerhoogste Heer God teruggeven,
van wie al het goede is.

Voor Franciscus waren woorden uit de Bijbel net zo min meteen helder als voor ons. Al mediterend leerde hij steeds beter verstaan wat ermee bedoeld werd. Dit gebeurde door zijn grote openheid voor de werking van de Geest. Nooit schreef Franciscus iets aan zichzelf toe.

duif

Meditatie

– Je kunt op eigen wijze je meditatie invullen. Of beter nog: in laten vullen.

Maak het stil in jezelf en laat de Geest zijn werk doen. Hij werkt met zachtheid en zonder dwang, zonder ‘Je moet…’. Als het je helpt, zou je daarbij een Schriftwoord mee kunnen nemen op je adem, in openheid voor de Geest die er leven in kan blazen. De inspiratie die je daaraan opdoet, mag in de vorm van dank weer naar hem terugstromen.

– Vind je zo’n stille meditatie te moeilijk, dan kun je ook proberen je eerst te richten op je eigen actieve leven en eens te kijken waar je problemen hebt met een bepaalde regel. Misschien heb je al vaak naar oplossingen gezocht en ben je er niet uitgekomen. Je zou nu, vanuit dat concrete gegeven, stil kunnen worden om je te laten leiden door de Geest naar een nieuwe wijze van omgaan met diezelfde regel. Je gedachten erover loslaten en je openstellen voor de leiding van de Geest.

Ricky

‘Carrière’ met God

Lezingen van de dag: Handelingen 11,21b-26 + 13,1-3 / Matteüs 10,7-13

We vieren vandaag het feest van de H. Barnabas. In het Bijbelboek ‘De handelingen van de apostelen’ (kortweg ‘Handelingen’) kunnen we zien wat voor ‘carrière’ hij maakt:

– Handelingen 4,36-37: hij verkoopt zijn akker en brengt de opbrengst naar de apostelen.

– Handelingen 9,27: hij steekt zijn nek uit om voor Saulus op te komen

– De twee stukjes die we vandaag uit Handelingen lezen: verdere stappen in zijn rol binnen de jonge kerkgemeenschap.

– Handelingen 13-14: zijn missiereis, samen met Saulus (Paulus). Samen stichten ze nieuwe gemeenten. Samen beleven ze allerlei tegenslagen. Zo moeten ze enkele keren vluchten.

– Handelingen 15: samen met Paulus is hij op de kerkvergadering van Jeruzalem. Hij wordt dan wederom samen met Paulus, uitgezonden om de beslissingen mee te delen in Antiochië.

– Handelingen 15,39: Barnabas en Paulus kunnen het niet eens worden. Ze gaan dan uiteen; Barnabas gaat met Marcus op pad. Wat daarna met Barnabas gebeurde weten we niet.

In het leven van Franciscus van Assisi zien we ook een hele ontwikkeling: hoe hij eerst als rijke koopmanszoon leefde, hoe hij stap voor stap ertoe kwam alle bezit weg te doen en Jezus te volgen in diens armoede, hoe hij anderen ook op dat pad bracht, en allerlei moeilijkheden die zich daarbij voordeden. Ook bij Clara zien we een ontwikkeling: hoe zij door haar contact met Franciscus ertoe kwam hem te volgen; hoe anderen zich bij haar aansloten, hoe zij met veel moeite goedkeuring kreeg voor haar levenswijze. De twee ontwikkelingen zien we bij elkaar in Clara’s Testament, waar zij schrijft:

9 Want toen de heilige [Franciscus] zelf nog geen broeders of gezellen had,
vrijwel onmiddellijk na zijn bekering,
10 werd hij, terwijl hij de kerk van San Damiano aan het bouwen was,
waar hij geheel en al
door een goddelijke vertroosting werd bezocht,
ertoe gedreven de wereld helemaal te verlaten.
11 Daar heeft hij toen
door een grote vreugde en verlichting van de Heilige Geest
over ons voorzegd
wat de Heer later in vervulling deed gaan.
12 Want hij ging in die tijd
op de muur van de genoemde kerk staan
en in het Frans zei hij met luide stem
tegen enkele arme mensen
die zich hier in de buurt ophielden:
13 ‘Kom en help mij bij het werk
aan het klooster van San Damiano
14 want hier zullen voortaan vrouwen verblijven;
door hun vermaarde leven en heilige levenswijze
zal onze hemelse Vader verheerlijkt worden
(vgl. Matteüs 5,16)
in heel zijn heilige kerk.’

Als je met God verbonden leeft, zul je ook allerlei ontwikkelingen meemaken: mooie dingen, moeilijke dingen, soms heel bittere dingen.

stapstenen

Suggestie voor de meditatie:

Welke ‘carrière’ heb je zelf doorgemaakt met God? Wanneer kreeg je een diepere relatie met God? Heb je ter wille van die relatie ook dingen losgelaten? Wat heb je vanuit God mogen doen? Wat voor ups en downs heb je daarin meegemaakt? Waar sta je nu?

Misschien kom je ertoe God te danken voor dit alles. Misschien ontdek je dat je over bepaalde moeilijke punten nog veel verdriet hebt – probeer het uit te spreken naar God (en probeer te verstaan wat God antwoordt). Misschien ga je nu veel dieper de lijn zien die door heel je leven loopt. Misschien krijg je meer inzicht in hoe je verder kunt gaan.

Jan

De inhoud van de pot

Lezingen van de dag: 2 Korintiërs 4,7-15 / Matteüs 5, 27-32

Vandaag trakteert Paulus ons op een schat. Maar die schat zit wel verborgen in een breekbare pot. Hij schrijft over de breekbaarheid van zichzelf, over alles wat hij heeft meegemaakt en hoe hij er toch telkens weer uit is gekomen.

Wat is die pot? En waaruit bestaat die schat in de pot? Zijn wij het zelf? En wat is er zo kostbaar in onszelf? Waar zijn we rijk mee? Paulus zegt dat uit die breekbaarheid van ons, evenals uit de breekbaarheid van Jezus, nieuw leven opgewekt wordt. Als dat nog geen schat zou zijn!

Clara heeft in haar derde brief aan Agnes van Praag een prachtig stukje geschreven. Zij gaat nog een stapje verder dan Paulus. De laatste schrijft dat er nieuw leven voortkomt uit het lijden. Clara schrijft dat God zelf in ons woont. Dit is een groot geheim en wel de grootste schat die maar denkbaar is. Clara is vol bewondering voor dat geheim en geeft dat door aan Agnes, en aan ons.

21 Zie hoe duidelijk dit is:
door Gods genade
is de ziel van de gelovige mens,
het waardigste van de schepselen,
groter dan de hemel.
22 Want de hemelen samen met alle andere schepselen
kunnen de Schepper niet bevatten
(vgl. 1 Koningen 8,27 en 2 Kronieken 2,5);
alleen de ziel van de gelovige is zijn woning en zetel,
en dit alleen door de liefde…
23 Want zo spreekt de Waarheid:
‘Wie Mij liefheeft, zal door mijn Vader bemind worden;
ook ik zal hem beminnen
en Wij zullen tot hem komen en verblijf bij hem nemen’
(Johannes 14,21 en 23).

images-4

Meditatie

In diezelfde brief is het Clara zelf die ons vandaag een meditatie aanreikt bij ons dagthema. Kijk eens in hoeverre je in staat bent om jezelf in Gods wezen te plaatsen, zoals er in vers 13 staat en omgekeerd: in hoeverre je hem in je eigen innerlijk kunt ervaren. Hij wonend in jou, het is een niet te bevatten mysterie, maar misschien mag je in je diepste stilte iets van die schat ervaren.

12 Plaats je geest in de spiegel van de eeuwigheid,
plaats je ziel in de afstraling van de heerlijkheid,
13 plaats je hart in het beeld van Gods wezen
(vgl. Hebreeën 1,3)
en vorm jezelf geheel om
door de aanschouwing in het evenbeeld van zijn godheid
(vgl. 2 Korintiërs 3,18).
14 Zo zul je zelf ervaren wat zijn vrienden ervaren
door die verborgen zoetheid te smaken
die God vanaf het begin
bewaard heeft voor wie Hem liefhebben.

Ricky

Een blijde boodschapper

Lezingen van de dag: Jesaja 61,1-3a / Lucas 10,1-9

Op dit feest van de H. Antonius van Padua lezen we Jesaja 61,1-3a, over het brengen van de blijde boodschap. Je kunt dat alleen doen vanuit Gods Geest; theologie kan helpen maar kan nooit het hele werk doen. Hoe meer je je eigen gedachten afgegeven hebt, hoe ontvankelijker je bent voor Gods Geest.

De Geest legt een diepe blijdschap in je, een blijdschap die blijft, ook al zijn er tegenslagen en moeilijkheden.

Een blijde boodschap brengen kun je alleen als je een blijde boodschapper bent!

Franciscus gaf Antonius schriftelijk toestemming om theologie te onderwijzen aan de broeders, ‘ als u maar bij dit onderricht de geest van gebed en toewijding aan God niet uitblust, zoals in de regel staat’ (zie Franciscus van Assisi, De Geschriften, pag. 168).

Uit de preken van Antonius van Padua

1 De Zoon is het gezicht van de Vader.
Zoals wij iemand kennen aan zijn gezicht,
zo kennen wij de Vader door de Zoon.
2 De Vader laat ons door Christus,
als door een kanaal,
genade toestromen.
Daarom zegt de Kerk aan het slot van haar gebeden:
‘Door Jezus Christus, uw Zoon,
die met U leeft en heerst
in de eenheid van de heilige Geest,
in de eeuwen der eeuwen. Amen’.
3 God zendt ons de Trooster
in naam van de Zoon,
dat wil zeggen ter verheerlijking van de Zoon,
om de heerlijkheid van zijn Zoon te ervaren.

Bidden met Antonius, pag. 62

antonius-van-padua

Handreiking voor de meditatie

Heb je ooit ervaren dat God je blij maakte? Zo ja, probeer zo’n ervaring opnieuw te beleven.
Zo nee, vraag dat God je iets van zijn blijdschap laat ervaren.
Zeg eventueel tegen God wat de omstandigheden zijn die maken dat je je niet blij voelt. Vraag God hoe jij daarin blijdschap mag ervaren.

Jan

Verbonden

Lezingen van de dag: Exodus 24,3-8 / Hebreeën 9,11-15 / Marcus 14,12-16 + 22-16

We vieren vandaag Sacramentsdag. In het sacrament van de Eucharistie zijn we op een bijzondere manier met Christus verbonden. Franciscus had een speciale liefde voor de Eucharistie; hij spreekt er in zijn geschriften vaak over. Bijvoorbeeld in Wijsheidsspreuk 1, waarvan het slot luidt:

17 Dagelijks komt Hij zelf tot ons
en wordt zichtbaar als een nederige.
18 Dagelijks daalt Hij af uit de schoot van de Vader
(Johannes 1,18)
op het altaar in de handen van de priester.
19 En zoals Hij zich ooit aan de heilige apostelen
heeft laten zien in een echt lichaam,
zo laat Hij zich ook nu aan ons zien in heilig brood.
20 En zoals zij met de blik van hun lichamelijkheid
slechts zijn lichaam zagen
en toch geloofden dat Hij God is,
omdat zij met geestelijke ogen schouwden,
21 zo ook moeten wij,
die met lichamelijke ogen brood en wijn zien,
toch zien en vast geloven
dat zijn allerheiligste lichaam en bloed levend en echt is.
22 Op deze wijze is de Heer altijd bij zijn gelovigen,
zoals Hij zelf zegt:
‘Zie, Ik ben bij jullie tot aan de voleinding van de wereld.’
(Matteüs 28,20)

eucharistie

Suggestie

Probeer in alle eenvoud te genieten van de verbondenheid met Christus in de Eucharistie.

Jan

Bronnen:

Franciscus van Assisi, De Geschriften, Franciscaanse Beweging, Den Bosch en Uitgeverij J.H. Gottmer, Haarlem, 2004.
Clara van Assisi, Geschriften, leven documenten, Gottmer, Haarlem 1996.
Bidden met Antonius, samengesteld door dr. L.A.M. Goossens ofm, uitg. Werkgroep K.750, Utrecht 1982 (2e druk).
Foto’s: van internet, behalve de foto van de stapstenen.