Pelgrimeren

In 2009 maakten mijn zus en ik een pelgrimstocht van Sevilla naar Salamanca, een deel van de ‘Ruta de la Plata’, die doorloopt naar Santiago de Compostela. In 2010 viel de tocht uit vanwege het niet vertrekkende vliegtuig toen de lucht vervuild was door een aswolk. Dit jaar, 2011, hebben we dit tweede deel gedeeltelijk gelopen. Gedeeltelijk vanwege knieklachten van mijn zus. Al vele jaren is het pelgrimeren iets wat mijn leven verrijkt. Ik wil wat vertellen over de diepere betekenis van het pelgrimeren, vooral als symbool van de tocht die ieder van ons maakt van geboorte naar dood. Een tocht waarin we, voortgedreven door een oerverlangen, de weg zoeken.

Een titel: Het land in de verte

Misschien overkomt het een ander ook wel eens, dat er een ongelezen boek in de kast staat waarbij men steeds denkt, ‘dat wil ik lezen’, maar men komt er niet toe… Zo verging het mij ook met het vertaalde boek ‘Het land in de verte’ van André Dhôtel. Een boek met een omslag waarop twee grotere kinderen op weg zijn naar dat land. Het waren vooral de suggestieve titel en het plaatje die me raakten. Die riepen een verlangen in me op. Verlangen naar dat ‘land in de verte’, hoe dat er dan ook uit mocht zien. Het had in het geheel niets te maken met het verlangen naar een concreet land, of het verlangen naar een concrete pelgrimstocht. Wel met een oerverlangen dat in het binnenste van mijn ziel huisde. Waarnaar? Ik kon dat zelf niet eens verwoorden. Was het een verlangen naar geluk, naar liefde, naar vrijheid, naar God, naar vrede, naar vervulling of nog naar wat anders?

Dat boek, heb ik nu, na vijftig jaar, gelezen. Een spannend, bijna sprookjesachtig boek, met een ‘boodschap’ die mij veel te zeggen heeft. Het raakt de kern van mijn pelgrimages.

Verlangen en vervulling

Er wordt wel eens gevraagd waarom ik op pelgrimage ga, waarom ‘lopen, lopen, lopen’. Ik vind het moeilijk om daar antwoord op te geven. Het heeft te maken met het vormgeven aan dat oerverlangen, dat ons mét het leven is meegegeven.

Ooit las ik dat het verlangen de motor is waarop het leven draait. Het is een wat zakelijk beeld, maar het geeft wel goed weer hoe belangrijk het verlangen is. Het drijft ons naar verder. Het leven is een stroom. Een stroom die altijd maar doorgaat. De toekomst kennen we niet, is niet concreet. Daarom is het ook ‘toe’-komst. We gaan ernaartoe, we zijn er nog niet. Het leven gebeurt aan ons en drijft ons naar een vervulling.

Als je gelovig bent, dan kun je hierin het roepen van God verstaan. We hebben het leven van Hem ontvangen. Daar zal Hij een bedoeling mee hebben. En Hij is het die ons als het ware voortdrijft, in leven houdt, stuwt. Hij zal het zijn die ons het verlangen heeft gegeven naar vervulling. En dat niet alleen, ook de weg ernaartoe geeft Hij.

Natuurlijk hoeft dat niet altijd uitgedrukt te worden in de vorm van een pelgrimage. Als het verlangen eigen is aan het leven, dan kan dat ons, mensen, op velerlei wijzen tot vervulling brengen. Bovendien heeft niet iedereen de mogelijkheid of de kracht om een concrete pelgrimstocht te maken, of zelfs niet het verlangen om in deze vorm iets van het oerverlangen uit te drukken.

Jaren geleden, toen ik aan een van mijn pelgrimages begon, zei iemand me voordat ik vertrok: ‘Jij gaat namens ons allemaal’. Ik was heel blij met die woorden. Ik voelde me, als het ware, gezonden om, mede namens anderen, dat oerverlangen concreet uit te drukken in deze vorm.

Nooit bereiken, altijd reiken

Toen ik de oorspronkelijke Franse titel van het boek las: Le pays ou l’on n’arrive jamais (Het land waar men nooit aankomt) was ik wat teleurgesteld. Op weg zijn naar een land waar je nooit aan zult komen, is wel ontmoedigend. De Nederlandse titel liet nog wel een verwachting open. Toch werd daarin net zomin uitgesproken dat je dat land in de verte ooit zou bereiken.

In zekere zin loopt het boek er wel op uit, maar van de andere kant ook weer niet. Op de laatste bladzijden komt telkens naar voren dat je enerzijds wel tot vervulling komt, maar dat er zich altijd weer nieuwe horizonnen openen.

Dit gegeven is heel herkenbaar voor mij, zowel op mijn concrete pelgrimages, als in het leven zoals het zich aan me presenteert.

Concreet zie ik het landschap veranderen. Op één dag doorkruis je meerdere gebieden. Op de afgelopen tocht liep ik uren tussen de weilanden met koeien en stiertjes totdat er ineens een bos verscheen, en later weer een meertje of het silhouet van een gebergte. Weer later kwam ik door een dorp of stadje. Terwijl je loopt verandert het landschap voortdurend. Na deze weg komt er altijd een andere. En nooit schijnt er een einde aan te komen. Ik herinner me uit mijn jeugd dat we naar een naburig dorp liepen, waar grootvader en grootmoeder woonden. We moesten door een heel klein stukje bos. Juist in dat kleine stukje lag er een bocht in de weg. Ik vond het heel beangstigend dat het bos daar ‘ophield’. Ik was elke keer weer opgelucht als bleek dat de weg ook daar doorliep. Op den duur wist ik dat ook op het ‘einde’ van de weg zich weer een nieuw perspectief opende.

Ons leven ontwikkelt zich eveneens. Is er ooit een dag gelijk geweest aan de vorige? Altijd komen er weer nieuwe dagen, met andere ontmoetingen, andere kansen, andere gedachten, andere moeilijkheden, andere verrassingen enzovoort. Wat je de ene dag op een bepaalde manier achterlaat, kan er op een andere dag weer heel anders uitzien omdat je zelf in een andere stemming bent of omdat de omstandigheden anders zijn of door een opmerking van iemand.

De situaties ontwikkelen zich op een te verwachten of op onverwachte wijze. Je maakt een plan om iets te gaan doen, maar het plan wordt doorkruist door een telefoontje of onverwacht bezoek. Je wilt iets gaan studeren, maar het gaat niet door vanwege te weinig deelname. Je solliciteert, maar een ander wordt aangenomen. Je wilt op vakantie gaan en daags tevoren breek je je been.

En als je het doel wel bereikt zal er zich weer een volgend doel aandienen.

Kernervaringen

Enkele kernervaringen van pelgrimeren en ook van het leven zijn:

- er zit een ontwikkeling in, uit het een volgt het andere,

- je hebt die ontwikkeling maar deels in de hand,

- de ontwikkeling schijnt nooit op te houden,

- de horizon blijft trekken, ook als je je doel bereikt hebt.

In een volgend artikel wil ik doorgaan op bovenstaande gedachteontwikkeling of reageren op hetgeen lezers ingebracht hebben.

Een vraag aan de bezoekers van onze site

Is hetgeen ik schrijf herkenbaar? (onafhankelijk van het feit of je zelf ooit een pelgrimstocht hebt gemaakt of niet).

Is er een verlangen dat altijd aan je blijft trekken? Is er dat ‘land in de verte’? En denk je dat het mogelijk is om ooit tot volledige vervulling te komen?

Wil je reageren, persoonlijk of via de site, onze postbus staat ervoor open (info@stilleretraites.nl). Als je er geen bezwaar tegen hebt, plaatsen we reacties op een aparte pagina, al of niet met naam, of verwerken die in een vervolgartikel. Zie: Reacties op Pelgrimeren en ook Haiku’s bij trefwoorden rond pelgrimage.

Ons site-adres is: www.stilleretraites.nl

Ricky Rieter, 7 mei 2009 (aangepast 0p 8 april 2011)